ڄمون ڪشمير تنازعو ٻيهر اڀري رهيو آهي

متنازعه ڄمون ڪشمير  ۾ هندستان جي آزاديءَ واري ڏينهن پندرنهن آگسٽ تي حريت پسند تنظيمن جي سڏ تي ڪارو ڏينهن ملهايو ويو. حريت تنطيمن جي سمورن ڌڙن متفقه طور تي ڪارو ڏينهن ملهائڻ جو سڏ ڏنو هو، ان سڏ جي موٽ ۾ ڄمون ڪشمير ۾ ڪارو ڏينهن ملهايو ويو، هندستان جي آزادي واري ڏهاڙي جي تقريبن جو مڪمل طور تي بائيڪاٽ ڪيو ويو ۽ گاڏين توڙي گهرن تي ڪارا جهنڊا چاڙهيا ويا. ان کانپوءِ روزانو اها تحريڪ مضبوط کان مضبوط تر ٿي رهي آهي ۽ ٻه ڏينهن اڳ جيڪو ڄمون ڪشمير ۾ لکين ماڻهن جو مظاهرو ٿيو آهي، اهو شايد هڪ  وڏي وقت کانپوءِ تمام وڏو مظاهرو هئو، جنهن ۾ هندستاني حڪومت پاران ڪشميرين سان ٿيندڙ سلوڪ خلاف  ڪشميري ماڻهن ۾ شعلا ٻري رهيا هئا. ”مظفرآباد هلو“ تحريڪ شروع ٿي چڪي آهي ۽  آهستي آهستي زور پڪڙي رهي آهي. ان تحريڪ کي ڪچلڻ  لاءِ هندستان جيڪي هٿڪنڊا استعمال ڪيا آهن انهن جي ڪري هن وقت تائين 20 کن ماڻهو قتل ٿي چڪا آهن. جهڳڙي جو سبب بڻيل متنازعه امرناٿ شرائن بورڊ جي زمين اڃا تائين واپس نه ڪئي وئي آهي، ڪشميرين جي معاشي ناڪابندي ڪئي وئي آهي ۽ کين اذيت ڏيڻ جي لاءِ هن ڀيري گولي سان گڏ ڪاروباري نقصان پهچائڻ واري حڪمتِ عملي به جوڙي وئي آهي.

هن اهم وقت ۾ جڏهن هڪ طرف ته پاڪستان ۾ صدر پرويز مشرف جو مواخذو ٿي رهيو آهي ۽ سرحد صوبي ۾ دهشتگردي خلاف جنگ جي ڪري ماحول انتهائي ڪشيده آهي،  تڏهن  هوڏانهن هندستان ۾ به نيوڪليئر ڊيل واري مسئلي تي هندستاني وزيراعظم عدمِ اعتمادي جي رٿ مان ذري گهٽ بچي ويو آهي ۽ بي جي پي جي ڪنٽرول هيٺ ٽن رياستن اندر بم ڌماڪا ٿيا آهن، تڏهن ڪشمير اندر معاملن جو بگڙجڻ وڏو تشويشناڪ آهي. هاڻي ايئن ناهي ته صرف ڪشمير اندر ان تحريڪ کي ڪچلڻ جي ڪوشش ڪئي پئي وڃي، پر لازمي طور تي ڪشمير جي خراب حالتن جو فرق پاڪستان ۽ ڀرپاسي واري ٻين رياستن تي ضرور پوندو. ڪجهه ڏينهن اڳ لائين آف ڪنٽرول جو ڀڇڪڙيون ۽ جهڙپون به نظر آيو ن هيون. ان سموري صورتحال جي هوندي هندستاني وزيراعظم من موهن سنگهه هندستاني جي آزادي واري ڏينهن تي تقرير ڪندي چيو آهي ته دهشتگردي جي روڪٿام نه ٿي ته پوءِ پاڪستان سان امن ڳالهيون متاثر ٿي سگهن ٿيون.

۽ انهن معاملن کي جيڪڏهن پاڻ ۾ ڳنڍي ڏسجي ته پوءِ اهو بيان به ذهن ۾ ايندو جيڪو ڀارت پاران جاري ٿيو هو ته صدر پرويز مشرف جي مواخذي سان هڪ سياسي خال پيدا ٿيندو. ان بيان تي سڀني کي هڪ لمحي لاءِ حيرت ته ضرور ٿي هوندي ۽ ان ۾ هندستان جي مشڪوڪ موقف تي پڻ تذبذب ٿيندو ته آخر هي ڇا ٿي رهيو آهي؟ ٿلهي ليکي ايئن آهي ته صدر پرويز مشرف جي مواخذي، لائين آف ڪنٽرول تي فائرنگ ۽ ڪشمير اندر هاڻي ڪشميرين کي قتل ڪرڻ وارن واقعن جي پاڻ ۾ تنـُد ضرور ملي تي. اهي سڀ واقعا وڌندڙ انتشار جي باهه ۾ پئٽرول وارو ڪم سرانجام ڏين ٿا. حڪمران طبقي جا وڏا شاهينگ کلاڙي پنهنجي مفادن کي محفوظ ڪرڻ جي لاءِ ڪا به وڏي گيم سگهندا آهن ۽ اهي انساني خون کي وهائڻ ۾ ڪا به عار محسوس نه ڪندا آهن. هاڻ جڏهن پاڪستان چوطرف مسئلن ۾ گهيريل آهي، بلوچستان ۾ صورتحال ڳنڀير آهي، سرحد ۾ تمام گهڻي خطرناڪ صورتحال آهي، ۽ عين اهڙي ئي وقت جڏهن هندستان ڪشمير اندر بربريت مچائي ٿو ته پوءِ ڪيتريون ئي ڳالهيون سامهون اچن ٿيون، خود اها ڳالهه شڪ جي سرد پاڻي ۾ ٻڏي وڃي ٿي ته آيا هندستان خود به ڪنهن امن جي حق ۾ آهي؟ زمين جو جهڳڙو  دراصل ان پئماني جو مسئلو ناهي جنهن جي لاءِڄمون ڪشمير جا ماڻهو مظاهرن جي لاءِ نڪرن ۽ انهن کي ڳوليون ۽ شيل هڻي ماريو وڃي. پر اصل مسئلو ته اهو آهي جو بظاهر سيڪيولر ڏيک ڏيندڙ  ڀارتي جمهوريت دراصل جمهوريت جي لفاظي ئي ڪئي آهي. ٿيڻ ته ايئن گهرجي ها جو هن سموري ڏڱڻ ايشيا جي خطي کي نظر ۾ رکي پوءِ ئي اهو فيصلو ڪيو وڃي ها ته ڪشمير ۾ ڇاڪرڻ گجهرجي.

هاڻ ان ڳالهه جا وڏا امڪان موجود آهن ته ٿي سگهي ٿو لايئن آف ڪنٽرول تي ٻيهر ڪشيدگي واري صورتحال پيدا ٿي وڃي. جيڪڏهن ايئن ٿئي ٿو ته پوءِ اها هن جمهوري حڪومت توڙي ڀارتي حڪومت ٻنهي جي وڏي بدنصيبي هوندي. 

اسان سمجهون ٿا ته امرنالٿ مندر جي زمين وارو مامري تان شروع ٿيل ان جهڳڙي فساد جو ڀارتي اختيارين کي سخت نوٽيس وٺڻ گهرجي، جيڪڏهن من موهن سنگهه ۽ هن جي پارٽي واقعي به هن خطي ۾ امن ڏسڻ چاهي ٿي ته پوءِ ٻين ملڪن کي درس ڏيڻ کان اڳ پنهنجي ڪردار تي پاڻ به غور ڪري. هيءَ تحريڪ هاڻي هڪ خطرناڪ صورتحال اختيار ڪري سگهي ٿي. ان کي رياستي طاقت ذريعي ڪچلڻ سان ڪا هڙ حاصل ڪونه ٿيندي، ويتر اهو معاملو اڃا وڌيڪ ڳنڀير ٿي ويندو.